„Czyste Powietrze” to niewypał? NIK: wymieniono tylko 2,2 proc. z zaplanowanej liczby „kopciuchów”. 96 proc. budżetu wciąż niewykorzystane

Przemysław Zańko-Gulczyński
Przemysław Zańko-Gulczyński
Zdaniem Najwyższej Izby Kontroli realizacja programu „Czyste Powietrze” przebiega zbyt wolno.
Zdaniem Najwyższej Izby Kontroli realizacja programu „Czyste Powietrze” przebiega zbyt wolno. Tomasz Czachorowski / Polska Press / ZDJĘCIE ILUSTRACYJNE
O „Czystym Powietrzu” słyszało 95 proc. Polaków, ale aż 76 proc. nie starało się w jego ramach o dofinansowanie – wynika z badań. Przyczyn jest wiele, ale skutek jeden: słabe wyniki rządowego programu. Raport Najwyższej Izby Kontroli pokazuje, że założone cele zrealizowano dotąd w zaledwie kilku procentach. Jak można to zmienić?

Spis treści

NIK: program „Czyste Powietrze” dał niewielkie efekty

„Czyste Powietrze” to flagowy program rządu w kwestii walki ze smogiem. Dopłaty do termomodernizacji i wymiany pieca miały zachęcać Polaków do ocieplania budynków mieszkalnych i wymiany przestarzałego ogrzewania. Niestety, gdy Najwyższa Izba Kontroli podsumowała wyniki programu osiągnięte w ciągu pierwszych trzech lat od uruchomienia, jego skuteczność można podsumować przysłowiem „z dużej chmury mały deszcz”. Jak podaje NIK:

  • zaplanowano poprawę efektywności energetycznej 3 mln budynków w 11 lat – po 3 latach zrealizowano 2,4 proc. celu (ocieplono niespełna 73 tys. domów),
  • zaplanowano wymianę 3 mln „kopciuchów” w 11 lat – po 3 latach zrealizowano 2,2 proc. celu (wymieniono ponad 66 tys. kotłów).

Zdaniem Izby przy takim tempie realizacji programu kluczowego dla poprawy jakości powietrza w Polsce na osiągnięcie zaplanowanych efektów trzeba będzie poczekać cztery lata dłużej niż planowano – do 2033 r. – czytamy w podsumowaniu raportu na stronie NIK.

Jak informuje Izba, z budżetu programu wynoszącego 103 mld zł wykorzystano jak dotąd ok. 4 proc. (4,2 mld zł). Tymczasem według rządowych planów całość środków powinna trafić do obywateli w formie dofinansowania przed 2030 rokiem.

Dofinansowanie na termomodernizację tylko dla zamożnych?

Program „Czyste Powietrze” nie miał łatwego startu. Choć uruchomiono go już w 2018 r., początkowo zainteresowanie dopłatami było niewielkie. Według NIK złożyło się na to kilka przyczyn: brak wiedzy o programie wśród potencjalnych beneficjentów, zbyt skomplikowane zasady przyznawania dofinansowania oraz brak oferty skierowanej do osób mniej zamożnych.

Pierwsze rozwiązania skierowane do osób o niskich dochodach wprowadzono dopiero w maju 2020 r., a dopiero w 2021 r. rozpoczęto prace nad zmianami skierowanymi do najuboższej grupy społeczeństwa – zauważa NIK.

Jednak nawet obecnie, gdy program działa już pełną parą, zainteresowanie dofinansowaniem do wymiany „kopciucha” lub ocieplenia domu wciąż jest niższe, niż mogłoby być. Problemem nie jest brak wiedzy – według badania firmy Kantar z października 2021 r., aż 95 proc. badanych słyszało o programie. Dlaczego więc Polacy nie starają się o dopłaty z „Czystego Powietrza”? Niektóre przyczyny ujawnia już pierwszy rzut oka na wyniki badania:

  • 32 proc. badanych nie widzi potrzeby wymiany pieca lub termomodernizacji,
  • 12 proc. nie ma środków na wkład własny.

Jak widać, dla znacznej grupy potencjalnych beneficjentów programu problemem jest jedna z podstawowych zasad funkcjonowania „Czystego Powietrza”: to, iż najpierw należy wymienić piec czy ocieplić dom na własną rękę, a dopiero później uzyskuje się zwrot kosztów. Możliwość uzyskania dopłaty przed wykonaniem prac (tzw. prefinansowanie) pojawiła się dopiero w lipcu 2022 r.

Sięgnij po energię ze słońca

kup najtaniej

Azo Digital

Hybrydowy Inwerter solarny Off-Grid ESB 7.5kW-24

3 990,00 zł

kup najtaniej

SolarEdge

Solaredge Optymalizator Gm4Mrm S440-1

288,36 zł

kup najtaniej

Fronius

Inwerter Fronius Symo 603M WiFi Light

7 290,00 zł

kup najtaniej

Fronius

Inwerter Fronius Symo 503M WiFi Light

6 999,00 zł

kup najtaniej

SolarEdge

Solaredge Inwerter 3-Fazowy Wifi Se9K-Rw0Teben4

8 820,26 zł

kup najtaniej

Ja Solar

JA SOLAR FULL BLACK JAM60S21-370/MR

790,61 zł

kup najtaniej

ceneo

Anker 100W (A2431031)

1 599,00 zł
Materiały promocyjne partnera

Brak sprawnego zarządzania i opóźnienia w rozpatrywaniu wniosków

W ocenie NIK można wskazać także wiele innych przyczyn problemów, z jakimi zmaga się „Czyste Powietrze”. Część z nich wynika z błędów popełnionych już na etapie wdrażania programu, jednak inne są dużo bardziej fundamentalne i mają swoje źródło w niewłaściwie przygotowanych przepisach. Największe przeszkody w realizacji programu „Czyste Powietrze” to:

  • brak jednolitej, skoordynowanej kampanii informującej o programie i promocja niedopasowana do docelowego odbiorcy,
  • brak zbilansowania budżetu programu (nie uwzględniono np. tego, jak na zainteresowanie termomodernizacją może wpłynąć gwałtowny wzrost cen materiałów budowlanych),
  • brak jasnego podziału ról przy realizacji programu (nie wiadomo, kto za co odpowiada),
  • brak wskazania jednego podmiotu odpowiedzialnego za zarządzanie programem,
  • brak systemu informatycznego, który ułatwiłby zarządzanie programem (ma być gotowy dopiero w II połowie 2022 r.),
  • zbyt częste zmiany zasad programu, mogące odstraszać chętnych,
  • niewystarczające zachęty dla gmin, by chciały brać aktywny udział w realizacji programu.

Co więcej, problemem były też – spowodowane m.in. pandemią – opóźnienia w rozpatrywaniu wniosków oraz wypłacaniu środków. Choć wniosek powinien być rozpatrzony w ciągu 24–78 dni roboczych (zależnie od tego, w którym roku został złożony), w skrajnych przypadkach proces ten trwał nawet 190 dni. Z kolei uzyskane dofinansowanie czasami trafiało do beneficjentów z opóźnieniem sięgającym nawet 110 dni.

Długie oczekiwanie na wypłatę dofinansowania było też powodem rezygnacji beneficjentów z już podpisanych umów – wskazuje NIK.

Jak naprawić „Czyste Powietrze”? Pomysły NIK i PAS

Zdaniem kontrolerów NIK realizację programu „Czyste Powietrze” można usprawnić i przyspieszyć. Wśród postulatów autorów raportu znalazło się m.in. nasilenie działań edukacyjnych skierowanych do potencjalnych beneficjentów, zwolnienie NFOŚiGW z konieczności wpłat na Rządowy Fundusz Rozwoju Dróg (co wpływa na finansowanie „Czystego Powietrza”) oraz uporządkowania kwestii tego, kto i w jakim zakresie odpowiada za realizację programu.

Z ustaleń kontroli (...) wynika, że został on przygotowany bez studium wykonalności i bez wskazania podmiotu odpowiedzialnego za kompleksowe zarządzanie programem, w tym zapewnienie jego prawidłowego wdrażania na każdym szczeblu i na każdym etapie realizacji – podsumowuje NIK.

Potrzebę zmian dostrzegają także przedstawiciele Polskiego Alarmu Smogowego. Jak informuje biznes.interia.pl, zdaniem PAS należy sprawić, aby „Czyste Powietrze” było bardziej korzystne finansowo dla beneficjentów i bardziej niż dziś zachęcało do termomodernizacji oraz wymiany pieca. Wśród propozycji działań, jakie warto podjąć znalazło się m.in. zwiększenie kwot dofinansowania oraz ułatwienie wnioskowania o dopłaty.

Dołącz do nas na Facebooku!

Publikujemy najciekawsze artykuły, wydarzenia i konkursy. Jesteśmy tam gdzie nasi czytelnicy!

Polub nas na Facebooku!

Kontakt z redakcją

Byłeś świadkiem ważnego zdarzenia? Widziałeś coś interesującego? Zrobiłeś ciekawe zdjęcie lub wideo?

Napisz do nas!

Wyższy podatek od nieruchomości od 2023 roku - video flesz

Materiał oryginalny: „Czyste Powietrze” to niewypał? NIK: wymieniono tylko 2,2 proc. z zaplanowanej liczby „kopciuchów”. 96 proc. budżetu wciąż niewykorzystane - RegioDom.pl

Komentarze

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Wróć na ostrow.naszemiasto.pl Nasze Miasto
Dodaj ogłoszenie